صحبت درباره بیوتكنولوژی و شناخت آن به عنوان یك عرصه هر چند جوان اما گسترده علم، نیازمند بحث طولانی و دقیق می باشد كه در صورت امكان و در فرصتهای بعد به آن پرداخته خواهد شد. در اینجا صرفاّ با بیان تعاریفی از آن و بحث اجمالی در باره توانایی های آن سعی می شود به نقش مهندسی شیمی در این عرصه و همچنین نقش بیوتكنولوژی به عنوان یكی از زمینه های اصلی مهندسی شیمی در آینده نه چندان دور پرداخته شود و این دو رشته تخصصی در تعامل با یكدیگر مورد بررسی قرارگیرند.

بیو تكنولوژی (Biotechnology) ، یك كلمه مركب است كه از دو كلمهBio و Technology تشكیل شده است. Bio به معنای...

 

لطفا ادامه مقاله را در ادامه مطلب بخوانید

صحبت درباره بیوتكنولوژی و شناخت آن به عنوان یك عرصه هر چند جوان اما گسترده علم، نیازمند بحث طولانی و دقیق می باشد كه در صورت امكان و در فرصتهای بعد به آن پرداخته خواهد شد. در اینجا صرفاّ با بیان تعاریفی از آن و بحث اجمالی در باره توانایی های آن سعی می شود به نقش مهندسی شیمی در این عرصه و همچنین نقش بیوتكنولوژی به عنوان یكی از زمینه های اصلی مهندسی شیمی در آینده نه چندان دور پرداخته شود و این دو رشته تخصصی در تعامل با یكدیگر مورد بررسی قرارگیرند.

بیو تكنولوژی (Biotechnology) ، یك كلمه مركب است كه از دو كلمهBio و Technology تشكیل شده است. Bio به معنای حیات به كارمی رود.برای Technolgy نیز تعارف گوناگونی وجود دارد از جمله:
« تكنولوژی ، عالیترین دستاورد عینیت و ذهنیت بشری است.»
و یا « تكنولوژی ، تبلور كار انسان در ابزا ر است.»


در جستجوی تعریف بیوتكنولوژی به سادگی می توان به تعارف بالا مراجعه كرده و به صورت خلاصه ترجمه زیر را برای لغت بیوتكنولوژی ارائه داد: « صنایع زیستی »
اما صنایع زیستی به چه معناست و چه كاربردها و چه توانایی هایی دارد؟ به این منظور به چند تعریف گوناگون كه برای این عرصه علمی ارائه شده است اشاره می شود:
«بیوتكنولوژی یا صنایع زیستی عبارت از مجوعه فنونی است كه با یاری گرفتن از جانداران به ویژه میكروبها و تك سلولها( سلولهای جانوری، گیاهی ، انگلها، باكتریها، قارچهاو مخمرها) محصولات متنوعی در ارتباط با علوم پزشكی ، كشاورزی و صنایع تولید می كند.»

با توجه به اینكه بحث حاضر مربوط به ارتباط بین بیوتكنولوژی و مهندسی شیمی است بیش از این در مورد جزئیات فراوانی كه در بیوتكنولوژی می تواند مطرح شود از جمله: چرایی بیوتكنولوژی ، علت توجه روز افزون به آن، علت استفاده از موجودات زنده و مسائل بیشمار دیگر بحث نكرده وبه مساله اصلی پرداخته می شود. بدین منظور ابتدا به صوت اجمالی به كاربردها و ویژگی ها بیوتكنولوژی می پردازیم:

-تولید فرآورده های غذایی
-تولید آنزیم های گوناگون با كاربرد در صنایع غذایی و دارویی
-تولید انرژی
-تولید فرآورده های ویژه دارویی ( آنتی بیوتیكها و پروتئینها) كه از طرق عادی امكان تولید آنها میسر نیست.
-تصفیه بیولوژیكی آبهای آلوده و پسابها
-استخراج فلزات و مواد كانی ارزشمند و…

همان طور كه مشخص است، بیوتكنولوژی به مانند مهندسی شیمی دارای كاربردهای فراوان و اكثراّ در زمینه هایی مشترك با آن می باشد.

از این طریق می توان به ارتباط موجود بین این دو رشته پی برد. هدف این دو تخصص در نهایت تولید یك فرآورده است. تفاوت در اینجاست كه در مهندسی شیمی كلاسیك، موجودات زنده نقشی نداشته و در مهندسی بیوتكنولوژی، این موجودات نقش اساسی دارند. بدین ترتیب می توان بیوتكنولوژی را به عنوان مسیر ارتباطی بین تكنولوژی بدون حیات به تكنولوژی وابسته به حیات معرفی كرد.

«بیوتكنولوژی بكار گیری فرآیندها و تبدیلات بیولوژیكی در مقیاس صنعتی جهت تولید مواد بیوشیمیایی یا تسهیل تولید فرآورده های مختلف می باشد.»

تا اینجا با تعریف بیوتكنولوژی به ارتباط دو رشته تخصصی مهندسی شیمی و بیوتكنولوژی به صورت اجمالی پرداخته شد در قسمت بعد به نقش مهندسی شیمی در بیوتكنولوژی پرداخته می شود
.

یك ماده در فرایندهای بیوتكنولوژی نیز به مانند هر فرآورده دیگر مستلزم گذشتن از مراحل گوناگونی می باشد. مانند مرحله پژوهش آزمایشگاهی و تحقیقاتی، تولید یك ماده در آزمایشگاه، تولید نیمه صنعتی یك فرآورده و بررسی فاكتورهای عملیاتی و اقتصادی و درنهایت تولید صنعتی. به غیر از مرحله اول كه مربوط به متخصصان علوم زیستی مانند زیست شناسی، میكروب شناسی بیوشیمی و مهندسی ژنتیك است، در قسمتهای بعدی كه مربوط به كارهای صنعتی است، نیازمبرم به مهندسی شیمی و تخصص آن احساس می شود. طراحی فرآیندها و دستگاههای لازم در فرآیند بیولوژیكی كه توانایی ایجاد شرایط برای تولید بهینه از نظر اقتصادی و كیفی داشته باشد از وظایف اصلی یك مهندس شیمی مسلط به اصول بیوتكنولوژی می باشد. همچنین طراحی فرآیندهایی مانند جداسازی و خالص سازی از وظایف اصلی یك مهندس شیمی می باشد و اینها همه بیانگر نقش اساسی مهندسی شیمی در تولید فرآورده های بیولوژیكی می باشد
.

بحث در این مورد به صورت خاص بسیار طولانی و تخصصی می تواند باشد كه از حوصله این گفتار خارج است و در فرصتهای بعدی تا حد امكان به آن پرداخته خواهد شد.

در نهایت و به عنوان نتیجه بحث می توان چنین بیان داشت كه مهندسی بیوتكنولوژی با توجه به قابلیتهای فراوانی كه دارد از جمله پائین بودن هزینه های تولید در آن، عدم ایجاد آلودگی و همچنین امكان ایجاد در نقاط مختلف كره زمین این قابلیت را دارد كه بعضی بحرانهای موجود در دنیای امروز را تا حدودی برطرف كند و یا از بین ببرد.

 

منبع:انجمن مهندسان ایران